Phân biệt kế toán quản trị với hành vi gian lận thuế
Từ năm 2021 đến nay, dữ liệu hóa đơn điện tử đã hình thành kho dữ liệu lớn ghi nhận gần như toàn bộ giao dịch của nền kinh tế.
Cùng với đó là hệ thống kết nối thông tin với ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các đơn vị trung gian thanh toán.
Hiện ngành Thuế đã nắm thông tin khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó khoảng 200 triệu tài khoản cá nhân để phục vụ công tác quản lý rủi ro theo quy định pháp luật.
Mới đây, Cục Thuế đã có công văn về phối hợp ngăn chặn hành vi gian lận thuế sử dụng song song 2 hệ thống sổ sách kế toán tài chính.
Cơ quan Thuế nhận thấy vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh thực hiện hành vi gian lận thuế thông qua việc sử dụng phần mềm để vận hành song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị kinh doanh trong một kỳ kế toán năm.
Trong đó, một hệ thống sổ được sử dụng để báo cáo với cơ quan thuế. Hệ thống sổ còn lại được vận hành nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế với mục tiêu giảm nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), cần phân biệt rõ giữa kế toán quản trị nội bộ với hành vi lập hai hệ thống sổ sách nhằm gian lận thuế, bởi đây là hai khái niệm dễ bị đánh đồng trong thực tế.
Trong doanh nghiệp luôn tồn tại nhiều phân hệ kế toán với mục đích khác nhau. Kế toán tài chính được lập theo quy định pháp luật để báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có cơ quan Thuế. Trong khi đó, kế toán quản trị phục vụ hoạt động điều hành nội bộ, giúp doanh nghiệp theo dõi doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh thực tế.
Bà Cúc cho rằng, doanh nghiệp có quyền thực hiện kế toán quản trị để xác định lãi lỗ thực tế của mình. Trên thực tế có nhiều khoản chi phí phát sinh nhưng không được tính là chi phí hợp lý khi kê khai thuế. Những khoản này phải loại ra khi tính thuế, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi trong quản trị nội bộ và phân chia lợi nhuận cho cổ đông. Vì vậy, việc theo dõi song song dữ liệu quản trị không đồng nghĩa với hành vi lập hai sổ trái pháp luật.
Khoản 1 Điều 9 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 cũng quy định rõ, kế toán ở đơn vị kế toán gồm kế toán tài chính và kế toán quản trị.
Làm rõ hơn vấn đề này, ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín khẳng định, kế toán quản trị về bản chất vẫn là cùng một hệ thống sổ sách kế toán và báo cáo tài chính, nhưng được chi tiết hóa các chỉ tiêu kinh tế, tài chính để phục vụ hoạt động điều hành doanh nghiệp, chứ không phải tạo ra một hệ thống báo cáo khác với số liệu khác nhau.
Như vậy, ranh giới của vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp có bao nhiêu lớp dữ liệu theo dõi nội bộ, mà nằm ở việc có hay không hành vi cố tình tạo ra các bộ số liệu khác nhau nhằm che giấu doanh thu và làm sai lệch nghĩa vụ thuế.
Từ góc độ quản lý, chia sẻ tại một hội thảo cuối tuần trước, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Ban Kiểm tra (Cục Thuế), cho rằng, cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế. Ranh giới nằm ở mục đích sử dụng dữ liệu và việc có chủ đích che giấu doanh thu hay không. Đây cũng là điểm quan trọng trong việc xác định bản chất của hành vi vi phạm, bởi không phải mọi sai lệch kế toán đều đồng nghĩa với hành vi trốn thuế có tổ chức.
Hai sổ ngày càng khó che giấu
Trong chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ngành Thuế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch, hiệu quả, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.
Để thực hiện quản lý thuế theo dòng tiền, cơ quan thuế cũng đang mở rộng phối hợp và chia sẻ thông tin với Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, đơn vị trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và các đơn vị vận chuyển.
Việc kết nối dữ liệu liên ngành đang khiến khả năng che giấu doanh thu ngày càng thu hẹp, đặc biệt đối với các giao dịch có quy mô lớn hoặc phát sinh thường xuyên trên môi trường số.
Khác hoàn toàn với kế toán quản trị, hành vi cố tình lập hai hệ thống sổ sách kế toán để che giấu doanh thu hoặc làm sai lệch nghĩa vụ thuế là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 quy định hành vi bị cấm gồm: “Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán”.
Theo VTCA, hành vi này thường thể hiện ở việc doanh nghiệp cố tình lập hai bộ báo cáo tài chính khác nhau: một bộ dùng để kê khai với cơ quan Thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí nhằm giảm số thuế phải nộp; bộ còn lại phản ánh doanh thu, lợi nhuận thực tế để phục vụ nội bộ.
Mọi hành vi ghi chép sai lệch nhằm che giấu doanh thu hoặc làm sai bản chất giao dịch đều là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Trong văn bản góp ý gửi Cục Thuế về kế hoạch tuyên truyền phòng, chống hành vi sử dụng hai sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, VTCA cũng đề xuất cơ quan quản lý đánh giá thực trạng sử dụng hai hệ thống sổ kế toán theo từng nhóm người nộp thuế, từng lĩnh vực và từng mức độ rủi ro như thương mại điện tử, bất động sản hay dịch vụ ăn uống.
Theo ông Nguyễn Văn Được, hiện cơ quan Thuế đã có khá đầy đủ công cụ để truy vết dòng tiền, đối chiếu hóa đơn điện tử và kiểm soát giao dịch qua bên thứ ba. Ngoài ra còn có sự phối hợp của hệ thống ngân hàng, cơ quan công an và nhiều bộ, ngành khác trong công tác quản lý thuế.
Điều này đồng nghĩa với việc hành vi lập hai sổ để trốn thuế sẽ ngày càng khó che giấu hơn trước, khi dữ liệu giao dịch, hóa đơn, thanh toán và dòng tiền đang dần được kết nối và đối chiếu theo thời gian thực.
(Nguồn tin: https://thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn/tranh-danh-dong-ke-toan-quan-tri-voi-hanh-vi-tron-thue-157286.html)